مقدّمه :

آرامش و تصورات مثبت ترکیب تکنیک‌های ساده آرامش بخش، مانند کشیدن نفس عمیق، و تصور امور مثبت به ذهن کمک می‌کند توانایی‌اش برای یادگیری افزایش یابد. ذهن ما از قابلیت‌های گوناگون و باور نکردنی برخوردار است. برای مثال تحقیقات نشان می‌دهند اگر شخصی در ذهن خود انجام تمرینات ورزشی را تصور کند، هنگام انجام آن تمرینات در عالم واقع، عملکرد بهتری خواهد داشت. به همین دلیل است که کودکان بیش فعال می‌توانند «تصور کنند» که در کلاس به صحبت‌های معلم توجه می‌کنند یا در حال انجام تکالیف خود هستند و در نتیجه این تصور، عملکرد واقعی آنها نیز در زندگی بهبود می‌یابد. شما نیز می‌توانید در این کار به فرزندتان کمک کنید. حتی خود نیز می‌توانید از این راه استفاده کنید و شاهد نتایج باور نکردنی آن باشید.

1- اولين نکته اي که بايد به آن توجه کنيد اين است که هرگز به کودک اين برچسب را نزنيد که «تو عمدا توجه نمي کني» يا «عمدا حرف هاي ما را ناديده مي گيريم. درجه هاي از حواس پرتي مربوط به کارکرد مغز کودکان است. آگاهي کودکان از محيط اطراف به مراتب کمتر از بزرگسالان است.به عنوان مثال وقتي کودکي هنگام عبور از خيابان، زيپ لباسش را مي بندند، ممکن است ديگر قادر به تشخيص رفت و آمد خودروها نباشد، در حالي که اين کار براي فرد بزرگسال مشکلي نيست. يک بزرگسال به تدريج ياد مي گيرد که محرک هاي بي اهميت را ناديده بگيرد و تمرکزش را روي يک موضوع حفظ کند اما اين کار براي يک کودک ممکن است بسيار مشکل باشد.

2- حواستان باشد که تذکر لحظه به لحظه، جريمه بابت انجام ندادن يک تکليف يا اشتباه انجام دادن آن به علت حواس پرتي و محروم کردن او از علايقش، در اين موارد نه تنها چاره ساز نيست، بلکه مشکل او را چندبرابر مي کند، تا جايي که از تحصيل و مدرسه بيزار مي شود.

3- اگر کودک زياد جنب و جوش مي کند و انرژي زيادي دارد، اول به او فرصت بازي بدهيد تا آرام شود و مقداري از انرژي اش با بالا و پايين پريدن و قايم باشک بسوزد، بعد از او بخواهيد کارش را انجام بدهد و پيش از پايان يافتن مقداري از تکاليف که مشخص کرده ايد از جايش بلند نشود.

4- با مکعب هاي رنگي شکل هاي ساده اي به عنوان الگو بسازيد و از فرزندتان بخواهيد پس از مشاهده مانند الگوي شما بسازد. پس از چند بار موفقيت، در مراحل بعدي، پس از ساختن الگوي مورد نظر، از کودک بخواهيد بادقت آن را مشاهده کند، سپس روي آن را بپوشانيد و از کودک بخواهيد مانند شما آن را بسازد. در مراحل بعدي از الگوهاي پيچيده تر استفاده کنيد.

5- در تست هوش وکسلر بخشي وجود دارد که در آن کارت هايي به کودک نشان داده مي شود. در اين کارت ها قسمتي از شکل ناقص است و کودک بايد در زماني محدود آن نقص را شناسايي کند. شما هم مي توانيد از اين کار براي افزايش دقت فرزندتان استفاده کنيد. يعني از کارت هايي که تصويرشان ناقص است، استفاده کنيد.

6- سعي کنيد در مواردي که مي خواهيد کودک تمرکز بيشتري داشته باشد (مثل کلاس درس يا اتاقي که تکاليفش را انجام مي دهد)، محيط را به گونه اي طراحي کنيد که داراي کمترين عامل تحريک کننده براي کودک باشد.

7- به کودک برچسب نزنيد. منظور از برچسب زدن اين است که به خاطر يک رفتار خاص، يک خصلت را به کودک نسبت دهيد. وقتي به او برچسب «حواس پرت» يا «دست و پا چلفتي» مي زنيد او از آن پس خودش را با آن مشخصه مي شناسد و در بسياري از موارد تصوير ذهني اي که شما، از او براي خودش مي سازيد تا آخر عمر روي رفتار و شخصيتش اثر مي گذارد و اين برچسب ها بعد از مدتي باعث مي شوند هم اطرافيان کودک و هم خودش به اين باور برسند که با کودکي روبرو هستند که داراي اين خصلت خاص و تغييرناپذير است. بسياري از ما قرباني برچسب هاي کودکي مان شده ايم. اين اشتباه را در مورد کودکان خود تکرار نکنيم.

8- چند شي نامرتبط مثل اسباب بازي هاي مختلف يا مانند آن را جلوي فرزندتان بچينيد و به او فرصت دهيد آنها را بادقت مشاهده کند. سپس اشياء را برداريد و از او بخواهيد آنها را نام ببرد. با توجه به ظرفيت حافظه ممکن است کودک ابتدا نام تعداد کمي از وسايل را به ياد آورد اما به تدريج با پيشرفت و تثبيت در هر مرحله مي توان بر تعداد وسايل يا اشياء افزود. اين تمرينات را با استفاده از تصاوير نيز مي توان انجام داد.

9- با نشان دادن تصاوير ساده از مناظري که کودک به آنها علاقه دارد مثل مزرعه و باغ وحش به مدت چند ثانيه، از کودک بخواهيد به سوالات شما درباره آن تصاوير پاسخ دهد. در مراحل بعدي وقتي که کودک به اندازه کافي در اين کار ماهر شد، مي توانيد از تصاوير پيچيده تر استفاده کنيد.

10- به خاطر آوردن وسايل داخل يک فروشگاه يا ويترين مغازه پس از چنددقيقه مشاهده و پرسش درباره رنگ و شکل لباس افراد در يک مهماني نيز مي تواند باعث تقويت دقت و حافظه کودک شود.

11- بازی با سکه‌ها:این بازی را هم والدین دوست دارند هم کودکان. علت علاقه والدین این است که این بازی باعث بهبود حافظه کودک شده و توجه و تمرکز او را افزایش می‌دهد. کودکان نیز از ریتم تند بازی و سرگرم کننده بودن آن لذت می‌برند. برای شروع شما به چند سکه، یک جعبه کفش یا در آن (برای پوشاندن سکه‌ها) و یک ساعت یا تایمر نیاز دارید. ابتدا 5 عدد از سکه‌ها را انتخاب کنید (مثلا 3 عدد 50 تومانی و 2 عدد 25 تومانی).بهتر است اندازه و رنگ سکه‌ها با هم متفاوت باشند. سپس آنها را به ترتیب دلخواه خود بر روی زمین بچینید. حال از فرزندتان بخواهید خوب به سکه‌ها نگاه کند و ترتیب آنها را به خاطر بسپارد. سپس با استفاده از جعبه کفش، روی سکه‌ها را بپوشانید و از فرزندتان بخواهید با استفاده از سکه‌های باقی مانده، آنچه را دیده است دوباره برای شما درست کند. این کار فرزندتان را زمان بگیرید. هر چه سرعت او در چیدن دوباره سکه‌ها بیشتر باشد، امتیاز او بیشتر خواهد بود. پس از اتمام کار او، جعبه کفش را از روی سکه‌های قبلی بردارید و با ترتیب سکه‌هایی که فرزندتان چیده است مقایسه کنید.اگر ترتیب آنها غلط بود از او بخواهید دوباره سکه‌ها را بچیند. او باید آنقدر این کار را تکرار کند تا به نتیجه درست برسد. شما می‌توانید با تغییر چیدمان سکه‌ها به سلیقه خود، بازی را دشوارتر یا ساده‌تر کنید. همچنین می‌توانید از انواع گوناگون سکه استفاده کنید. در نظر گرفتن یک جایزه نیز در افزایش انگیزه فرزندتان موثر خواهد بود. با تکرار این بازی، به مرور متوجه افزایش تمرکز و حافظه فرزندتان خواهید شد.

12- جدول‌ها و پازل‌های تصویری :شاید به نظر ساده بیایند، اما جدول‌ها و پازل‌های تصویری یکی از بهترین ابزارهای افزایش تمرکز کودکان بیش فعال هستند. جدول، ترتیب حروف و چینش صحیح آنها را به کودک آموزش می‌دهد در حالی‌که پازل‌های تصویری، که برای پیدا کردن هر تکه مناسب باید توجه و تمرکز زیادی به خرج داد، تمرکز و توجه کودک را افزایش می‌دهند.

 13- یگانگی ذهن و بدن:یک مثال ساده از این تکنیک این است که از فرزندتان بخواهید بر روی صندلی بنشیند و تکان نخورد. سپس خودتان مدت زمانی را که فرزندتان می‌تواند بدون تکان خوردن بر روی صندلی بنشیند اندازه‌گیری کنید. نشستن بی حرکت کودک بر روی صندلی یک عمل فیزیکی است که به بدن او مربوط می‌شود. اما این سکون می‌تواند به مرور در ذهن و فعالیت‌های ذهنی او نیز تاثیر گذار باشد. با انجام این کار، ارتباطات عصبی مغز و بدن تقویت می‌شوند و خود کنترلی کودک افزایش می‌یابد. برای مشاهده نتایج این تکنیک، فرزندتان باید این تکنیک را چندین بار تکرار کند. مطلوب این است که هر بار مدت زمانی که فرزندتان بر روی صندلی می‌نشیند افزایش یابد.

 14- بازی‌های فکری:بازی‌های فکری به افزایش دقت و توجه کودک کمک زیادی می‌کنند. این بازی‌ها معمولا بسیار جذاب و مفرح هستند. به همین دلیل کودک برای بازی از خود اشتیاق زیادی نشان می‌دهد. در عین حال بدون اینکه خود متوجه باشد در حال تقویت حافظه خود است. بازی‌های فکری منجر به تقویت چرخه‌های تفکر در ذهن می‌شوند. در نتیجه به مرور عملکرد ذهن بهبود می‌یابد. انواع گوناگون این بازی‌ها در بازار موجود هستند. فقط هنگام انتخاب آنها باید به سن فرزندتان توجه داشته باشید. بازی‌هایی که برای کودک خیلی سخت باشند، نه تنها تاثیر مثبتی بر او ندارند، بلکه منجر به دل‌زدگی و نا امیدی او نیز می‌شوند. توجه داشته باشید که فرزند شما نمی‌تواند تمام این تمرینات را به تنهایی انجام دهد. برای اینکه فرزندتان از این تمرینات بیشترین بهره را ببرد، لازم است خود شما به عنوان یک راهنما همواره در کنار او حضور داشته باشید و در صورت لزوم به او کمک کنید.این تمرینات نه تنها به تقویت قوای ذهنی فرزند شما کمک می‌کند، بلکه باعث بهبود روابط او با شما نیز می‌شود. انجام این تمرینات به بهبود شرایط فرزند شما کمک بسیاری می‌کند، اما این بدین‌معنا نیست که فرزند شما از مراجعه به یک متخصص بی‌نیاز است. لازم است چنین کودکانی همواره تحت نظر یک متخصص کودکان و یک روانشناس باشند. ممکن است برای کنترل وضعیت کودک داروهایی توسط متخصصان تجویز شود که مصرف آنها برای کودک ضروری باشد.

الف : از دانش‌آموز بخواهيد جملات در هم ريخته را مرتّب کند.

ب : نوشتن صداهاي اوّل و يا آخر کلمات و جمله‌سازي با آن‌ها. مثال: آب صداي آخر آن (ب) است و دانش‌آموز ميبايستي مثلاً بنويسد (بار) و سپس با آن جمله بسازد.

ج : از دانش‌آموز بخواهيد بخشی از یک متن را برای شما رونویسی کند.

د: الگوهای از مکعب ها بسازید سپس  از دانش‌آموز بخواهید همان الگو را برای شما درست کند.

و : الگویی از مهرهای رج شونده را به دانش آموز بگویید، از وی بخواهید همان الگو را رعایت کند.

ن: کلماتي را به دانش‌آموز دهيد و از او بخواهيد حداقل 3 جمله براي آن بنويسد.

هـ : شمارش معکوس توسّط دانش‌آموزان و يا برعکس حرف زدن، مثل: اين زنگ علوم داريم = داريم علوم زنگ اين

ی : زماني که دانش آموز دقت می کند  او را تشويق کنيد.

ک : چند جمله روي تابلو بنويسيد و يک کلمه‌ي اضافه هم در آن بنويسيد و از دانش‌آموزان بخواهيد که کلمه‌ي اضافي را پيدا کنند؛ مانند: زنگ بعد روز رياضي داريم کلمه‌ي اضافي (روز) است.

گ : خلاصه‌نويسي و تعريف مطلب و يا داستان توسّط دانش‌آموز

س : محرّک‌هاي محيطي که باعث حواس‌پرتي دانش آموزان مي‌شوند را حذف کنيد. مانند بستن پنجره و در کلاس و ...

ش : با غنی سازی محیط کتاب خوانی مصور، جملات ناتمام، بازی حدس بزن، بازی اعداد،استفاده از ابزارهای ساده محیطی مثل:آب بازی، خاک بازی، سنگ بازی، چینه بازی، گل بازی، رنگ بازی، بازی قاشق زنی،صداهای تقلیدی گیاهان، جانوران، وسایل، اشیاء، مفاهیم، بازی یه قل دو قل، نان ببار کباب ببر، قایم باشک

15- بازیها و رقص هایی با ریتم متوالی: شکل های مختلفی از بازی وجود دارد، می توانید بسته به سن کودک نوعی از آن را که کودک دوست دارد انتخاب کنید،این بازیها میتواند روی کامپیوتر و سیستم های ویدئویی انجام شود مثل: ایکس باکس 360، Wii و Sation3. همچنین نیاز است که یک تشک رقص بخرید و تمریناتی را روی آن انجام دهید. این بازیها کمک می کند دقت،سرعت پردازش، برنامه ریزی، تعیین توالی و یکپارچگی موتور حرکتی کودک بهبود یابد. بعلاوه انجام تمرینات ایروبیک نیز می تواند به تحقق این اهداف کمک کند.

16- انجام بازیهای بر پایه ی داستان:الف : برای اینکار نیاز به کتاب قصه هایی خوب با یک ماجرای تخیلی خوب خواهید داشت،سعی کنید یک داستان کوتاه بخوانید و از محتوای آن سوالات کوتاهی از کودک بپرسید.ب : یا دو پاراگرف برای کودک خود بخوانید بعد از کودک بپرسید فکر می کند در ادامه چه اتفاقی می افتد، او را راهنمائی کنید تا از محتوای اصلی داستان دور نشود، و بعد حدس خودتان برای ادامه ی داستان را مطرح کنید . بعد ادامه داستان را بخوانید و در آخر در مورد حدس هایتان گفتگو کنید.اینکار به تقویت حافظه ی فعال و تمرکز کودک کمک خواهد کرد و همچنین منطق و حس شوخ طبعی کودک را نیز پرورش می دهد.

17-ماز: می توانید از ماز های متناسب با سن کودک خریداری کنید یا از اینترنت دانلود کرده و  از بازیهای آسان شروع کنید و با توجه به پیشرفت کودک سطح مازها را پیچیده تر کنید. اگر کودک شما پیشرفت داشت حتماً او را تشویق کنید.، این بازی برای تقویت تمرکز، برنامه ریزی، تعیین توالی، سرعت پردازش و یکگارچه سازی دیداری – حرکتی بسیار کمک کننده می باشد.

18-پازل: بازی پازل برای کودکان مبتلا به بیش فعالی و اختلالات یادگیری بسیار عالی می باشد، چراکه به تقویت توابع  مغز(توجه،حافظه، تمرکز، انعطاف پذیری،خلاقیت، انگیزه)  بسیار کمک کننده است. می توانید در این قسمت نیز از پازل های ساده شروع کنید و با توجه به پیشرفت کودک سطح آنها را بالاتر ببرید. این بازی نیز برای تقویت تمرکز، برنامه ریزی، تعیین توالی، سرعت پردازش و یکگارچه سازی دیداری – حرکتی بسیار کمک کننده می باشد.

19-بازی پدل بال: آیا تا به حال سعی کرده اید این بازی را با کودک خود انجام دهید؟در واقع این بازی  از یک راکت شبیه به راکت پینگ پونگ که یک توپ با کش به آن وصل شده، تشکیل شده است.در اوایل بازی بهتر است کودک توپ را به زمین بزند و زمانی که مهارت کافی کسب کرد توپ را به هوا پرتاب کند. می توانید با کودک خود حرف بزنید و برای او  تایم و رکورد شمارشی ثبت کنید. این بازی برای تقویت دقت و تمرکز و هماهنگی حرکتی مناسب است.برای تقویت تمرکز کودک خود حتما، این تمرینات را انجام دهید، فرزند شما به هیچ وجه متوجه نمی شود که سعی دارید عملکرد مغز او را بهبود دهید زیرا این بازیها برای او و حتی خود شما خیلی سرگرم کننده و مهیج هستند.توجه داشته باشید که این تمرینات در حالی که لازم و ضروری است، یک جایگزین برای درمان محسوب نمی شود، بهتر است این فعالیتها را در کنار اصلاح رفتار،برنامه ریزی درسی، و در صورت لزوم درمان داروئی انجام دهید.

20-جسم : از كودك بخواهيد چشمانش را ببندد. سپس تصوير يكي از اشكال هندسي مانند مثلث را در ذهن تجسم كند و بعد از آن با چشمان بسته آن تصوير را روي كاغذ ترسيم كند. از او بخواهيد اين كار را دوباره تكرار كند و تصوير متجسم ذهنش را نقاشي كند، انجام اين كار بدون توجه و تمركز امكان پذير نخواهد بود و اين كار هر چه كندتر صورت گيرد به علت افزايش مدت زمان توجه و تمركز، نتايج بهتري به همراه دارد. در مراحل پيشرفته تر مي توان اشكال متفاوت و پيچيده تري مانند مربع، لوزي، ستاره و ... انتخاب كرد

21- حدس شكل ها :از كودك بخواهيد چشمانش را ببندد، آنگاه اشكال هندسي را به او بدهيد و از او بخواهيد كه نوع آنها را حدس بزند. در مراحل پيشرفته تر اشكال حيوانات مختلف را به او پيشنهاد دهيد. 
22-تمركز بر دما :    دستان كودك را در دست بگيريد و هنگامي كه چشمانش بسته است، دو شيء كمي گرم و كمي سرد را در دستانش بگذاريد و از او بخواهيد دمايي را كه احساس مي كند شرح دهد. 
 23- تمركز بر صداي محيط : هنگامي كه با كودك به مكان هاي شلوغ مانند پارك، رستوران، ساحل، جنگل و... مي رويد، از او بخواهيد به صداي طبيعت گوش فرا دهد، صداهايي مانند صحبت افراد حاضر در محيط، صداي آب، صداي امواج دريا، صداي برخورد و تماس اشيا، صداي پرندگان و.... اكنون از او بخواهيد هر صدايي را كه مي شنود توضيح دهد. وسايل صوتي - تصويري، انواع سي دي ها و نوارهاي مختلفي وجود دارند كه صداهاي مختلفي از طبيعت هستند و كودك مي تواند اين تمرين تمركز را در خانه انجام دهد. 
 24-بازي با انگشتان :از كودك بخواهيد انگشتان دستش را باز نگه دارد و با تمركز روي يكي از آنها، آن را خم كند. وقتي تمام انگشتانش را بست، دوباره از او بخواهيد دستش را باز كند و اين بار با تمركز بيشتر يكي از انگشتانش را خم كرده و دوباره باز كند، سپس همين كار را براي انگشت بعد انجام دهد بدون اينكه انگشتان ديگر را خم كند. 

25-تكنيك تنفس :از كودك بخواهيد به آرامي تنفس كند و تا 10 بشمارد. عمل شمارش بايد در هر دم و بازدم تكرار شود. 

 26- نگاه كردن :شيء را در فاصله چند متري كودك قرار داده و از او بخواهيد كه به آن شيء بدون پلك زدن نگاه كند. هر چه مدت زمان مشاهده بدون پلك زدن طولاني تر شود تمركز وي را به همان نسبت افزايش خواهد داد.  اين نكته را به كودك يادآور شويد پلك نزدن هميشه خوب نيست و مختص انجام اين تمرين است زيرا پلك نزدن مداوم سبب خشكي، سوزش و خارش چشم خواهد شد. در پايان هر تمرين به نتايج و پيشرفت هاي حاصله كودك نيز توجه داشته باشيد.

27-فرزندتان بخواهيد كتاب خواندن در محيطهاي مختلف را تجربه كند، دركتابخانه ، رستوران وديگر مكانهاي شلوغ از او بخواهيد براي دقايقي هرچند كوتاه كتاب بخواند و اگر او هنوز سوادخواندن ندارد شما برايش داستاني بخوانيد .(نكته اي كه بايد موردتوجه قرار گيرد آن است كه هرگز او را وادار به خواندن در ماشين نكنيد زيرا اين كار ممكن است باعث سرگيجه و حالت تهوع او شود)خواندن در محيطهاي متفاوت، تأثيري شگرف در افزايش تمركز و دقت دارد. در مصاحبه اي كه با بسياري از شطرنج بازان موفق دنيا انجام شده آنها گفته اند كه براي افزايش تمركز، بارها در محيط هاي بسيار شلوغ شطرنج بازي كرده اند.

 28-وقتي با فرزندتان به پارك مي رويد، روي صندلي بنشينيد و از كودكتان بخواهيد كه به صداي طبيعت كه شامل صداي آب ، پرندگان و ساير حيوانات است گوش دهد. اگر دسترسي به محيطهاي طبيعي نداريد، CD هاي بسياري از صداي طبيعت در بازار موجود است، آنها را خريداري كرده و درخانه استفاده كنيد اين عمل را چندين بار درهفته تكرار كنيد بعداز چند هفته تكرار پيوسته ومداوم، متوجه خواهيد شد كه او هر بار با دقت و تمركز بيشتر و به مدت طولاني تري قادر به گوش دادن است. اين كار را مي توانيد به صورت گروهي با فرزند خود و دوستانش انجام دهيد و به آنها تفهيم كنيد كه هر كس كه نفر آخر از صندلي اش بلند شود ،برنده خواهد بود.

29-از فرزندتان بخواهيد دستانش را جلوي صورتش بگيرد و انگشتانش را به ترتيب و به آرامي خم كند به او يادآوري كنيد حين خم كردن هر انگشت فقط به آن انگشت توجه كند. و به انگشتهاي ديگرش نگاه نكند وقتي همه انگشتانش را خم كرد به آرامي و به ترتيب دوباره اين روش را براي صاف كردن انگشتان تكرار كند(انجام اين بازي براي كودكان گروه سني پايين تر نيز قابل انجام است.)

30- از فرزندتان بخواهيد كه به آرامي و در ده شماره نفس بكشدو در حين نفس كشيدن فقط به تنفس و صداي آن فكر كند و بعد از 10 شماره از او بخواهيد كه باز با همان 10 شماره نفسش را بيرون بدهد.

منبع : مجموعه تجارب وبحث های همکاران دوره ی ابتدایی

1)موضوعات درسي در ساعت اول تدريس شود .

2)سعي كنيد دانش آموز  را در رديف اول بنشانيد.

3)در كلاس با روحيه و شاداب باشيد.

4)محل نشستن دانش آموز حداقال عوامل مزاحم باشد.

5)بيشتر در سمت راست قرار گيرد.

6)از برخورد هاي تند با وي اجتناب ورزيد.

7)فرمان هاي متنوع به كودك بدهبد ( برايم آب بياور –تخته را پاك كن و ... تا قادر به تخليه انرژي خود باشد) .

8)با او قرار داد ببنديد.

9)به او تكاليف كم ولي جذاب و جالب بدهيد .

10)تكاليف را براي او برجسته و مشخص نماييد با رنگ كردن و يا ...چون نقص توجه دارد.

11)بازخورد فوري دهيد .

12)براي انجام تكاليف زمان تعيين كنيد .

13) جای» دانش آموز را تغییر دهید، اما توجه كنید تا او به دلیل كار شما پی نبرد. او را قانع كنید كه دوست دارید به او نزدیك تر باشید و او را در نزدیك ترین فاصله نسبت به خود بنشانید.

14)چون حوصله در انتظار ماندن ندارد   برنامه اي مسابقه اي و امتياز دهي تعيين كنيد تا به مرور زمان انتظار كشيدن او بيشتر شود.

15)در هنگام بروز رفتار نامناسب فقط دست او را گرفته و بگوييد ..نه !!

16) جهت تخليه انرژي  از ورزش هاي منظم و برنامه ريزي شده استفاده كنيد.

17)نیمکت یا صندلی اورا کنار پنجره یا جایی که ممکن است باعث حواسپرتی او شود، قرار ندهید.

18) بهتر است محل نیمکت اورا کنار میز خود یا در ردیف اول تعیین کنید.

19)اگر راست دست است، او را جلوی کلاس در سمت راست بنشانید. اینکار کمک می کند تا او کمتر حواسش پرت شود.

20)این قبیل دانش آموزان با روش های عملی بهتر یاد می گیرند تا با روش سخنرانی معلم.

21)هر چه نکته های جدید تر در تدریس به کار برید برای این دانش آموزان بهتر است.

22)به آنها یاد بدهید مرتب این خودگویی را تمرین کنند صبر کن! کمی بیشتر دقت کن! حالا انجام بده!" این روش رفتارهای تکانشی او را کاهش می دهد. منظور از رفتار تکانشی رفتارهای آنی و بدون فکر است که در این کودکان زیاد دیده می شود.

23)او را در یک گروه کلاسی عضو کنید تا کارهایش را به صورت گروهی انجام دهد.

24)تکلیف های طولانی و بزرگ را برای او به قسمتهای کوتاه و کوچکتر تقسیم کنید.

25)او را زود به زود تشویق کنید. او به پاداشهای پیاپی در زمانهای کوتاه نیاز دارد.

26)تماس چشمی خود را با او به طور مستمر حفظ کنید و او را زود به زود نگاه کنید.

27)در جاهای مهم با حالت ها و حرکت های خود به او بفهمانید که کدام قسمت درس مورد تاکید است.

28)بهتر است نیمکت او انفرادی باشد. اگر ممکن نیست، به صندلی انفرادی بدهید یا دست کم تعداد نفرات را در نیمکت او کمتر کنید.

29)سعی کنید از رنگ ها و بخصوص مواد دیداری ( مثل نقاشی، مجسمه، عکس و فیلم) و مواد لمسی (مثل گچ، کاغذ خمیر و مانند اینها) بیشتر استفاده کنید.

30)تنها تعداد کمی از این دانش آموزان کند ذهن هستند، ولی برای استفاده از تواناییهای هوش خود، به محیطی سازمان دهی شده نیاز دارند.این موضوع را به والدین آنها نیز بگویید.

31)تکالیف جلسه بعد را بیش از یکبار یادآور شوید و بخصوص تاکید کنید که منظورتان چیست.همچنین از او بخواهید آنها را در دفتر یادداشت خود بنویسد.

32)به او یاد بدهید که چگونه از حرف های معلم یادداشت برداری کند.در برخی موارد که مشکل دانش آموز شدید است، می توانید جاهای مهم هر مبحث را خودتان به او نشان دهید یا زیر آنها خط بکشید.

33)هنگامی که دانش آموزان مشغول انجام تمرین یا تکلیف هستند، به کارهای او بیشتر سر بزنید و کار او را وارسی کنید.

34)این دانش آموزان به جنب و جوش بیشتری نیاز دارند. گاهی به او اجازه بدهید که به حیاط برود و دوباره به کلاس برگردد.

35)به او یاد بدهیدکه چگونه می تواند با رنگ های مختلف کار هایش را سازمان دهی کند.

36)او را سرزنش نکنید.

37)عبارت های : توجه کن! حواست کجاست؟ اگر حواست را جمع کنی..... اگر زیاد تکرار شوند، ممکن است اضطراب او را بیشتر کنند. برخی روش های تقویت حافظه را به او یاد بدهید. مانند: تصویر سازی ذهنی، ربط دادن موضوع ها با یکدیگر، داستان سازی،کشیدن شکل برای مطالبی که خوانده، نوشتن کارها در تقویم یا برنامه زمانی و چیزهایی از این دست.

38)این اختلال را به هوش کودک نسبت ندهید.

39) از «نام کوچک» دانش آموزان در زمان «پرسیدن درس» ، توجه دادن آنها به صحبت ها و تدریس خود استفاده کنید. صدا کردن اسم هر شخصی شوک آور و بیدار کننده است.

40)در اطراف نیمکت دانش آموز بیش فعال حرکت کنید و سعی کنید از کتاب دانش آموزان و مخصوصا دانش آموز مورد نظر استفاده کنید. کتاب را بر ندارید، بلکه با انگشت یا خودکار نکات مهم را نشان دهید (از خط کش استفاده نکنید چرا که وحشت آور است.) این مسأله او را روی درس متمرکز می کند.

41)هیچ گاه درباره شیطنت ها، ناآرامی ها، اشتباه ها و... او با کسی صحبت نکنید و یا حداقل نزد خود آنها مسأله را بازگو نکنید.این مسأله آنها را ناآرام تر، پرخاشجو، عصبی و... می کند و از آن پس رفتارشان را هدفمند کرده و به قصد آزار، شیطنت خواهند کرد.

42)اگر در کلاس یا منزل خطایی از آنها سر زد، آنها را تنبیه نکنید؛ بلکه غیرمستقیم خطای آنها را با نقل حکایت و... گوشزد کنید.

43)به هر میزان با آنها با ملایمت، مهربانی، صبر و حوصله و منطق برخورد کنید، نتیجه بهتری خواهید گرفت.

44)سعی کنید دانش آموزی آرام و ترجیحا زرنگ را در کنار او بنشانید (کودک بیش فعال، باهوش و سریع است). نگذارید دانش آموزان بیش فعال در کنار یا نزدیک هم بنشینند.

45) نقش معلم یار به او بدهید.اعتمادبه نفس اوراافزایش داده وبرایش احترام قائل شوید.

46)سعی كنید دانش آموزی آرام و ترجیحا زرنگ را در كنار او بنشانید (كودك بیش فعال، باهوش و سریع است). نگذارید دانش آموزان بیش فعال در كنار یا نزدیك هم بنشینند.

47) این گونه دانش آموزان، نباید نزدیك درب ورودی كلاس، پنجره، انتهای كلاس و حتی در كنار كلید برق بنشینند.هر عامل كوچكی، وسیله ای برای حواس پرتی آنها است. حواس آنها حتی با عبور یك پرنده پرت  می شود!

48)هنگامی كه مبحث درسی جدیدی را آغاز می كنید، طوری بایستید كه كمترین فاصله با او را داشته باشید. این نكته او را وامی دارد تا به درس گوش كند.

49)پیش از آغاز درس جدید، بهتر است از او بخواهید تا درس جلسه قبل را توضیح دهد. از او درس نپرسید بلكه بخواهید درس را مانند شما توضیح بدهد. آنها به خوبی از عهده انجام این مسأله برمی آیند، چرا كه از نظر شخصیتی در زمره افراد «راهبر» و «مدیر» قرار داشته و «كم رو» و «خجالتی» نیستند.

50)پس از پایان درس جدید، از او بخواهید آنچه را كه متوجه شده توضیح بدهد، از دیگران نیز بخواهید درس جدید را توضیح بدهند این مسأله راهی برای تكرار درس و آموزش غیرمستقیم به دانش آموز بیش فعال و كم دقت و بازیگوش است.

51) این قبیل دانش آموزان علاقه شدیدی به «مطرح شدن» و «مركز توجه بودن» دارند. از این رو اگر این نیاز آنها برآورده نشود، سرخورده شده و شیطنت را آغاز می كنند. بنابراین به نحوی این نیاز او را پاسخ بگویید (دقت كنید تا بین دانش آموزان تبعیض قایل نشوید).

52)قبل از طرح هر پرسشی، همه دانش آموزان را از نظر بگذرانید. این حركت آنها را به سمت شما متمركز می كند.

53)در میان تدریس، لحن كلام، وضعیت ایستادن و... خود را تغییر دهید. این تغییر وضعیت دانش آموز مورد نظر را به سوی شما متمركز می كند.

54)از وسایل كمك آموزشی استفاده كنید. فیلم، نوارهای آموزشی، كارت های بازی و خلاقیت، فعالیت های گروهی و... را فراموش نكنید. این مسأله همه دانش آموزان مخصوصا دانش آموز بیش فعال را مشتاق می كند.

55)استفاده از آزمون های گوناگون:آزمون از مهم ترین شیوه های ایجاد جذابیت در كلاس درس است. آزمون های هوش، سنجش دقت و سرعت و... حتی اگر در حد یك سؤال باشد بسیار مفید است.نکته مهم این كه در بسیاری مواقع دانش آموزان بیش فعال به آزمون های آسان پاسخ نادرست و به تست های سخت پاسخ درست می دهند! برای جلب توجه بهتر است اگر سؤال یا سؤال های آزمون را روی تخته می نویسید، از حروف بزرگ و رنگی استفاده كنید تا همه دانش آموزان مخصوصا دانش آموزان مورد نظر متوجه شود.بهتر است آزمون هایی را برای پاسخ در منزل در نظر بگیرید. این مسأله باعث می شود تا كودك بیش فعال برای مدتی آرام بوده و آرامش را تجربه كند!

منبع: مجموعه تجارب وبحث های همکاران دوره ی ابتدایی

۱)  املای کارتی:معلم می تواند املا را بر روی چندین کارت بنویسد و این کارت ها را بین گروه ها تقسیم کند تا تمام گروه ها کارتها را ببینند و سپس کارتها را جمع کرده و از روی آنها دیکته بگوید.

 ۲) هر گروه یک متن املاء با کمک تمام اعضای گروه خود می نویسد و معلم املای همه گروهها را جمع آوری کرده و می خواند سپس یا بهترین دیکته به کل کلاس گفته می شود و یا از هر گروه یک پاراگراف انتخاب کرده و دیکته تلفیقی تهیه کرده و به کل کلاس، دیکته می گوییم. در این صورت متن دیکته را بچه ها انتخاب کرده اند.

۳) دانش آموزان را گروه بندی می کنیم و سپس هر گروه متن دیکته ای را می نویسد و برای گروه دیگر می خواند تا آن گروه بنویسد و بالعکس. دیکته گروه به گروه نام دیگر این دیکته است.

۴) در مواقعی که شاگردی ضعیف است و در املا پیشرفت چندانی ندارد، می توان دانش آموز ضعیف را کنار دانش آموزی قوی نشاند تا بعضی از لغات را که برایش مشکل است، با مشورت بنویسد. در نتیجه دانش آموز ضعیف، هم آن لغت را به خوبی به ذهن می سپارد و هم با افت نمره به طور مکرر مواجه نمی شود. البته این روش نباید به طور تکراری و همیشگی باشد.

۵) در هنگام تصحیح کردن املا، معلم صحیح لغات را نمی نویسد و دانش آموزان خودشان درست لغات را از کتاب پیدا می کنند و بعد معلم به آن املا نمره می دهد. یعنی، ابتدا دور کلمات اشتباه خط کشیده می شود و صحیح آن را بچه ها می نویسند و معلم به صحیح نوشتن آنها نمره می دهد.

6)استخراج كلمات دشوار و مرتب كردن آنها به ترتیب حروف الفبا.

7)روش دیگر این است كه معلم بهتر است متن دیكته  روی تخته نوشته و قبل از املا برای بچه ها بخواند، ولی بچه ها چیزی ننویسند و تنها گوش دهند  بعد املاء گفته شود وپس ازپایان هم متن یک بار سریع خوانده شود،

8)در صورت دیگر املا، می توان شفاهی دیكته را خواند و بچه ها لغات مهم آن را هجی كنند و در هوا بنویسند.

9)املای انگشتی:چنین است كه شاگرد پشت سری، كلمات را روی پشت فرد جلویی بنویسد و شاگرد جلویی از روش حركت انگشتی فرد عقبی بتواند لغات را بفهمد و بنویسد، كه این یك نوع بازی و املا است.

10)املای روزنامه ای:در روش دیگر به بچه ها گفته می شود كه روزنامه با خود به كلاس بیاورند و لغات را ببرند و از لغات بریده شده یك بند املا برای معلم درست كنند و بروی ورقه بچسبانند. این روش را می توان به صورت گروهی نیز انجام داد.

11)می توان متن املایی را به صورت پلی كپی بدون نقطه، بدون تشدید و یا به صورت لغات ناقص به دانش آموزان داد تا آنان در جای مناسب نقطه بگذارند یا تشدید قرار دهند و یا لغات ناقص را كامل كنند.

12) می توان دیكته را به صورت لغات صحیح و غلط در كنار هم قرار داد تا بچه ها كلمه غلط را خط بزنند.

13)روش دیگر املا می تواند به صورت تصویری باشد. یعنی، شكل را به دانش آموزان بدهیم تا آنان املای صحیح آن را بنویسند.

14)املای تقویت حافظه: بدین صورت كه معلم متنی را روی تخته می نویسد و سپس متن را برای دانش آموزان می خواند و سپس روی نوشته هایش روی تخته پرده می كشد و بچه ها باید هر آنچه از متن فهمیده اند بنویسند. سپس معلم پرده را از تخته بر می دارد و بچه ها متن خود را با متن تخته مقایسه می كنند و به خود امتیاز می دهند.

16)املای آینه  ای : با استفاده از آینه باشد كه كلمات را برعكس بنویسیم و بچه ها با آینه درست آن را بنویسند و یا صحیح آن را بخوانند.

17)املای آبکی: روش كار این است كه، بچه ها به صورت انفرادی یا گروهی با خود آب پاش به مدرسه می آورند و با آب دیكته را روی زمین می نویسند و گروهی نوشته های خود را تصحیح می كنند.

18) از روشهای موجود در تصحیح املا این است كه دانش آموزان با اشتباهات خود جمله بسازند و یا دیكته به صورت جمله سازی از لغات مهم درس باشد.

19)املای دوختنی:دانش آموزان كلمات مهم یا مشكل درس را روی پارچه بنویسند و سپس با خمیر یا نخ و سوزن كلمات را بسازند و یا بدوزند كه در این صورت هنر و بازی توامان می شوند.

20)املای اشتقاقی:دانش آموزان از اشتباهات خود در املا كلمات هم خانواده، متضاد و یا هم معنا بنویسند.یابرای هرکلمه ای که معلم درتخته می نویسددانش آموزان درجدولی دردفترخودشان،هم خانواده ومتضادبرایش بنویسند.

21) املای صوتی : برای آشنایی دانش آموزان با انواع صداها و لهجه ها در هنگام دیكته گفتن و از این كه بچه ها تنها به صدا و لحن معلم خود خو نگیرند، معلم می تواند از اطرافیان خود بخواهد تا متن املا را بر روی نوار بخوانند و صدای خود را ضبط كنند و سپس آن متن را به كلاس بیاورد و بچه ها از روی آن نوار دیكته بنویسند تا در هنگام ارزشیابی پایانی و یا هر زمان دیگر بچه ها دچار مشكل نشوند.

22)همكاران معلم می توانند در املاهای كلاسی جای خود را تعویض كنند و به بچه های كلاسهای دیگر املا بگویند تا بچه ها با انواع صداها و لحن و گویش در دیكته آشنا شوند.

23)دانش آموزان می توانند به والدین خود دیكته بگویند و والدین در املای خود چند كلمه را اشتباه بنویسند تا بچه ها آنها را تصحیح كنند و به پدر و مادر خود نمره دهند.

24)بچه ها می توانند به معلم خود دیكته بگویند. هر گروه یك پاراگراف به معلم بگوید و در انتها گروه ها ورقه معلم را تصحیح كنند و یا هر گروه پاراگراف مخصوص به خود را تصحیح كند. البته بهتر است معلم چند كلمه را عمدا اشتباه بنویسد.

25)برای والدین بی سواد، فرزند می تواند صدای خود را ضبط كند و از روی صدای خود به خودش دیكته بگوید یعنی صدای ضبط شده ی خود را جایگزین صدای اولیای خود كه بی سواد هستند، نماید.

26)یكی دیگر از روش ها برای تصحیح املاء این است كه می توان املا را به بچه ها داد تا تصحیح كنند، ولی در نهایت نمره نهایی را معلم بدهد یا دانش آموزان تصحیح كننده با مداد كنار دفتر فرد، نمره بگذارند و بعد معلم نمره خود را با نمره ای كه دانش آموزان داده مقایسه كند.

27)معلم لغاتی را بروی مقوا می نویسد و مقوا را به تخته نصب می كند و زمان كوتاهی وقت می دهد تا دانش آموزان كلمات را به دقت نگاه كنند و سپس مقوا را جمع می كند. در اینجا بچه ها هر آن چه از لغات در ذهنشان مانده است را می نویسند و معلم لغات و كلمات آنان را تصحیح می كند تا دقت آنان سنجیده شود.

28) املای فضایی: دانش آموزان املا را در هوا بنویسند و معلم در هوا تصحیح كنیم، نه با قلم بر روی كاغذ.

29) همكاران معلم مي‌توانند در املاهاي كلاسي جاي خود را تعويض كنند و به بچه‌هاي كلاس‌هاي ديگر املا بگويند تا بچه‌ها با انواع صداها و لحن‌ و گويش در ديكته آشنا شوند.

30)املای مشورتی : باز بچه‌ها به گروه‌هاي 5 يا 6 نفره تقسيم مي‌شوند. 10 كلمه مهم از درس انتخاب مي‌كنيم و از بچه‌ها در گروه‌ها مي‌خواهيم كه هر كدام جمله‌اي را در ارتباط با درس بنويسند و از كلمات مهم مورد نظر استفاده كنند و هر گروه جملات خود را كنار هم گذاشته و يك متن كوتاه و زيبا  بسازد.

31)قطار دوستان: روی زمین با گچ سفید یا رنگی چند کلمه بنویسند و دانش آموزان را به گروه های 2یا 3نفره تقسیم کنید و بخواهید که روی کلمات راه بروند و آن را صدا کشی کنند .بدین تر تیب مهارت دیدن و شنیدن آنها تقویت می شود.

32)املای انگشتی:شاگرد پشت سری کلمات را روی پشت فرد جلویی بنویسد و شاگرد جلویی از روش حرکت انگشتی فرد عقبی بتوانند لغات را بفهمند و بنویسند.

33)املای پای تخته ی2نفری:دونفرراپای تخته می آوریم وقتی به یک نفراملا می گوییم دیگری مراقب است تا اگر اشتباهی صورت پذیرفت آن رااصلاح کند.

34)املای جا خالی:متنی را برای بچه ها تهیه می کنیم سپس از آنها می خواهیم که با کلمات داده شده جاهای خالی را پرکنند.سپس از آنها می خواهیم که یک بار متن را با دقت بخوانند و در پایان هرچه در ذهن دارند به خودشان املا بگویند یعنی روی یک کاغذ بنویسند سپس معلم یا والدین متن را تصحیح کنند. این روش به دو صورت حذف کامل کلمه یا حذف بخشی از کلمه به صورت حروف نیز قابل اجراست، بدین صورت که در یک متن از پیش تهیه شده بعضی از کلمات یا حروف را جا می اندازیم، سپس از روی متن برای کلاس می خوانیم و حتی کلمه ای هم که جا افتاده است توسط معلم قرائت می شود. دانش آموزان پس از شنیدن کلمه جای خالی را پر می کنند.

 35)هجی کردن داستان:هردانش آموزبرروی حروف یک کلمه ی داستان بر روی شبکه ی حروف می پردودیگرهم گروهی اودرتخته می نویسدتاداستان تمام شود.

36)بازی اضافه کن:مرحله ی اول؛چند دانش آموز را کنار هم بنشانید و از آن ها بخواهید این بازی را ترتیب دهند. نفر اول یک کلمه بگوید. نفر دوم همان کلمه را تکرار و کلمه ی مناسب دیگری را به آن اضافه کند. نفر سوم دو کلمه قبلی را تکرار و کلمه ی مناسب دیگری را به آن اضافه کند و به همین ترتیب پیش روند.مرحله ی دوم؛ همان بازی بالا را انجام دهند امّا این بار به جای استفاده از یک کلمه، دانش آموزان از یک جمله استفاده کنند.

37)املای زنبوری :در این روش دانش آموزان به گروه های ناهمگن تقسیم می شوند. تعداد گروه ها هم بسته به تعداد پاراگراف های دیکته است. به طور مثال برای یک املای 6 بندی، دانش آموزان را به 6 گروه تقسیم می کند. همان طور که زنبورها با کمک هم، محصولی خوشمزه چون عسل را تولید می کنند، در این روش بچه ها با کمک و هم فکری هم یک دیکته می نویسند. ابتدا موضوع اصلی داده می شود. به طور مثال موضوع «تختی» برای درس جهان پهلوان تختی انتخاب می گردد. موضوعات فرعی : معرفی شخصیت تختی، ورزش و مدالها او، داستان معروف او در المپیک و ... در زمان معین بچه ها با توجه به متن و کلمات و جملاتی که از خودشان به آن می افزایند، یک بند درباره ی موضوعشان می نویسند. سپس دانش آموزان با راهنمایی معلم ترتیت گفتن املا را مشخص می کنند و هر گروه متن خود را به همه ی دانش آموزان املا می گوید. به این ترتیب همه ی گروه ها با هم یک دیکته ساخته اند.

38)املا ی پستچی:در ابتدا جمله یا کلمه‌هایی را روی کارت‌های مقوایی بنویسید. سپس آن‌ها را در کیسه‌ای بگذارید و کیسه را به گردن یکی از اعضای هر گروه بیاویزید و آن شخص را پستچی معرفی کنید. کیسه را به تعداد گروه‌ها تهیّه کنید و این کار را برای همه‌ی گروه‌ها انجام دهید. از دیگر افراد گروه بخواهید که یک کارت از کیسه بردارند. اگر روی آن جمله نوشته شده باشد، آن را بخواند و بقیه‌ی اعضای گروه بنویسند و اگر روی کارت، کلمه نوشته شده بود، با آن جمله‌ای بسازد و برای بقیه بخواند تا بنویسند. به همین ترتیب، بقیه‌ی اعضا نیز این کار را تکرار کنند.

38)املا ذهنی :دانش آموز متنی را می خواند و سپس آن را با استفاده از قوه ی حافظه می نویسد.

39)املا با استفاده از طراحی جدول و حل آن:دانش آموز یا معلم باید  با توجه به  متن کتاب درسی ،سوالاتی طراحی نماید که جواب آنها یک کلمه باشد و سپس دانش آموزانکلمات را در جدول قرار می دهند. 

40)املا با توجه به تکنیک بارش مغزی :در این نوع املا معلم از دانش آموزان می خواهد که با استفـــاده ازتکنیـک بارش مغزی  با یک کلمه  ده جمله متفاوت بسازند.مثل روش خورشیدی درانشاء است با این تفاوت همه دراین نوع املاء شرکت دارند ونه یک نفر.

41)املای مشارکتی:در هر گروه 3 نفره ،1 نفر املا بگوید ، 1نفر بنویسد و 1 نفر نظارت کند.

42) املای درگوشی :درهر دو نیمکت پشت سر هم ،هر دانش آموز به صورت آهسته در گوش نفر روبرویی املا بگوید و بعد جایشان را عوض کنند.

43)املا ی گروهی: به اين شكل كه بچه‌ها را به گروه‌هاي 5 يا 6 نفره تقسيم مي‌كنيم و در هر گروه، هر خط را يك نفر از گروه مي‌نويسد و در انتها نمره گروهي مي‌دهيم و آن املا در پوشه كار گروه‌ها قرار مي‌گيرد.

44)املای  سفره ای:با استفاده از 1 متر نایلون ضخیم و پهن کردن روی میزها با ماژیک املا را با مشورت هم بنویسند.

45)املای پرورش دقت:معلم ابتدا 3 کلمه را روی تابلو می نویسد، 15 ثانیه نگاه کنند، سپس روی کلمات را بپوشاند ،بعد دانش آموزان کلمات را به یاد آورند و بنویسند.

 46) انواع املاي پاتخته­ ی معمولی: در زنگ املا دانش­آموزان دفاتر املا را جلوي خود گذاشته، معلم از روي دفتر كلاس به ترتيب يك نفر را پاي تخته مي­برد و دانش­آموزان را موظف و ملزم به دقت كردن به پاي تخته و دانش­آموزي كه پاي تخته رفته است مي­كند. جمله­اي را به نحو ديكته گفتن به دانش­آموز مي­گويد تا او نيز روي تخته بنويسد. دانش­آموزاني كه نشسته­اند دقت نموده و صحيح يا غلط بودن كلمات را تشخيص داده و به ترتيب نظر مي­دهند و جمله مورد نظر روي تخته تصحيح مي­گرددو شكل صحيح آن روي تخته نوشته مي­شود بعد از دانش­آموزان خواسته مي­شود كه دو يا سه بار از روي آن بنويسند.

47)املای لب خوانی:معلم بی صدا وبه آرامی کلمه ای را باحرکات لب می گویدودانش آموزباتوجه ی حرکات لب معلم کلمه را تشخیص داده وروی تخته می نویسد.

 48)روش آزمون – مطالعه – آزمون :در این روش در ابتدا یک متن را به عنوان دیکته برای دانش آموزان می خوانیم و بعد از تصحیح، آن را به دانش آموزان باز می گردانیم بعد دانش آموزان تا جلسه بعدی املا صحیح کلمات غلط موجود در املا خود را تمرین می کنند. در جلسه بعد از آن متن دوباره دیکته کفته می شود که معمولا بدن غلط و یا با غلط های محدودی همراه است.البته باید توجه داشت که متن دوم را با کمک کلماتی از متن اول که از ارزش املایی بر خوردارند( اما در قالب جملات جدید) می توان تهیه نمود تا میزان پیشرفت دانش آموزان در زمینه حافظه دیداری هم سنجیده شود.

 49)روش مطالعه و آزمون :ابتدا درس یا درس هایی توسط شما جهت گفتن دیکته انتخاب می شود و دانش آموزان روی لغات مشکل آن به صورت دیکته پای تخته و تکالیفی نظیر نوشتن کلمات با حروف رنگی و ...تمرین می کنند سپس از آن درس یا درس ها دیکته گفته می شود که البته بهتر است متن دقیقاً مانند کتاب نباشد.

50) روش نمایش:به منظور تقویت بیشتر حافظه دیداری در رابطه با آموزش حروف هم صدا مانند(ص- ث- س ) ابتدا لغات مورد نظر را روی طلق های شفاف می نویسیم سپس آن ها را با استفاده از اورهد ویاتجسّم گر روی پرده نمایش می دهیم مثلاً کلمه(( صابون)) سپس روی حرف (ص) را می پوشانیم و از دانش آموزان می خواهیم یکی از سه حرف (س، ث، ص) را انتخاب کرده و کلمه را کامل کنند.سپس کلمه را کامل نشان می دهیم تا اگر غلط حدس زده بودند آن را اصلاح کنند و درستش را کنارش بنویسید. از این روش به هنگام دیکته پای تخته ای هم می توان استفاده کرد وجود دستگاه اورهد الزامی نیست.از دانش آموزان بخواهید ابتدا کلمه را در دفتر خود بنویسند بعد به تخته نگاه کنند و در صورت اشتباه درست آن را بالای کلمه بنویسند.

 51) روش چند حسی:در این روش چند حس بینایی - شنوایی- لامسه به کمک یادگیری املا کلمه مورد نظر می آیند.  این روش بیشتر قبل از دیکته به منظور تمرین کلمات مشکل درس به کار گرفته می شود.الف) از دانش آموز خواسته می شود با دقت به کلمه ی مورد نظر ( این کلمه از متن دیکته ای که بعداً گفته خواهد شد انتخاب می شود) که پای تابلو نوشته شده نگاه کند.ب) آن را بخوانند و کلمه مورد نظر را در هوا به صورت ذهنی و با استفاده از انگشت خود بنویسد.ج) سپس آن را در جمله ای مناسب به کار برد . از این طریق معنای کلمه را بهتر درک می کندو) کلمه را از پای تابلو پاک کرده و به آن ها فرصت می دهیم تا کلمه را بدون خطا از روی حافظه بنویسند.د) کلمه را روی تابلو نوشته تا دانش آموزان آن ها را با هم مطابقت دهد و به درستی یا نادرستی نوشته خود پی ببرد.حرفی از کلمه را که از ارزش املای برخوردار است قرمز نوشته و پای تابلو می نویسیم مانند (ص) در تصمیم. از این روش به عنوان یک تمرین و تکلیف هم جهت تقویت حافظه دیداری دانش آموزان می توان استفاده نمود.

 52) استفاده از برگه مچاله شده:در این روش کلمات کلیدی را روی کاغذ نوشته و پس از مچاله کردن آن را در اختیار دانش آموزان قرار می دهیم. دانش اموزان پس از خواندن کلمه مورد نظر به گروه های دیگر سرکشی می کنند، تا کلماتی را که شبیه نوشته خودشان هست پیدا کنند و با گروه جدید یک جمله بسازند.

53) املای توپی:کلمات کلیدی یا مهم را روی کاغذی نوشته و روی توپی می چسبانیم. هر بار توپ را به طرف یک دانش آموز پرت می کنیم، او پس از دیدن کلمه با آن جمله ای می سازد و آن جمله را به کل کلاس می گوید.

 54)کلمه گم شده:چند کلمه را به صورت صحیح روی تابلو می نویسیم، به دانش آموزان می گوییم که به کلمات توجه کنند. یکی از دانش آموزان را از کلاس بیرون می فرستیم و یکی از کلمات را پاک می کنیم تا وقتی دانش آموز وارد کلاس شد، حدس بزند کدام کلمه پاک شده است و آن را مجددا بنویسد.

55) نوبت کیه؟در این روش بخش های هر کلمه و یا ترکیب ها را در کارت هایی نوشته و به دانش آموزان داده می شود. آموزگار کلمه ای را نام می برد. هر دانش آموزی که با کارتهایی که در دست دارد و می تواند کلمه را بسازد بیرون می آید. یکی دیگر از دانش آموزان به صورت انتخابی یا داوطلب آن کلمه را روی تخته کلاس می نویسد.

 56)اسم – فامیل:این همان بازی قدیمی است، با این تفاوت که ستون ها کمتر است. در ضمن صدای اول کلمه مورد نظر چاپ شده است.

  57)روش مسابقه ای:املا به روش مسابقه ای روش دیگری از نحوه املا گفتن به شمار می رود. در این روش چند دانش آموز تقریبا هم سطح انتخاب می شود. ابتدا تخته کلاس را به دو یا سه قسمت تقسیم می کنیم و سپس کلمه یا جمله ای توسط معلم گفته می شود.

 58) جوركن وبپر: روش: كودك به حرف نوشته شده روي تخته نگاه مي كندودرمربع هاي حروف روي زمين دومربع راكه حرف مانندحرف روي تخته درآنهانوشته شده است پيدامي كندوروي آن مي پرد.تخته پاك مي شودوحرف ديگري روي آن نوشته  مي شودودوباره كودك بايددوياسه حرف مانندآن راروي مربع هابيايدوروي آنهابپرد.

59) ساختن كلمات باحروف:كودك بايدبادسته حروفي كه داردكلمه هاي مختلف بسازدواين كارراباپريدن روي حروف هركلمه نشان دهددركنارهركودكي كه باپريدن كلمه درست مي كندبايديك كودك مشاهده گرباشدكه هم درستي كاراورابررسی كندوهم تعدادكلمات ساخته شده توسط اورابشمارد.

60)داستان گویی:داستان دوتيم حدوداً ده نفري ازدانش آموزان انتخاب كنيدكودك شماره 1ازهردوتيم مي رودجلوي تخته وجمله اي رابانوشتن يك كلمه شروع مي كندوبرمي گرددبه نفردوم مي زندوخودش به ته صف مي رودنفردوم مي رودوكلمه سوم جمله رامي نويسدبازي ادامه مي يابدتاداستانی نوشته شود.

 منبع:مجموعه تجارب وبحث های همکاران دوره ی ابتدایی 

(60علت ضعف انشاء نویسی درابتدایی و70راهکاروفعالیت))

1-اشکال دردستورونحو.

2-بی نظمی در ترتیب قرار گرفتن کلمه درجمله.

3-عدم هماهنگی میان فعل وضمیر .

4-افزودن پسوند های نادرست به کلمه.

5-در استفاده از علائم نمادی دچار مشکل هستند.

6-فاقد مهارتهای لازم برای اصلاح نوشته های خود هستند.

7- هنگام نوشتن یا برنامه ریزی ندارند ویا برنامه ریزی خیلی کمی دارند.

8-پاراگراف هایی که می نویسند دارای سازمان بندی ضعیف است ومتن وکلمات در هم وبرهم نوشته می شود.

9-در نوشتن یک مقاله یا انشاء در سطح کلاسی خود ناتوان هستند.

10-در مرتب کردن کلمات وجملات در هم ریخته ناتوان هستند.

11-فقر ایده ای دارندودرنوشتن آن ناتوانند.

12-در نوشته های آنها اندیشه های کمی به کار می رود و خلاقیت کمتری دارند.

13-از جملات دارای ساختار پیچیده،کمتر استفاده کرده وانواع کمی از واژه ها را در جملات خود می گنجانند.

14-نوشته آنها دارای غلط های دیکته ای است.

15-در واژگان ،پختگی ادراکی،کاربرد کلمات ، سبک وکل مهارت نوشتن ،نمره های پایین می گیرند.

16- در انتقال افکار،نظرات وتمایلاتشان دچار مشکل هستند.

17-عدم ارائه الگوی انشاء توسط معلم هم میتواند به ضعف انشاء نویسی ویا جمله نویسی بیانجامد.

18- عدم مطالعه کتاب داستان توسط دانش آموزان .

19- عدم رغبت و علاقه دانش‌آموزان .

20-محدود و معین بودن موضوع انشاء.

21-عدم توسعه کتابخانه کلاس و یا دبستان .

22- شرکت نکردن دانش آموزان درسخنرانی ها ،گردشها و بادیدهای علمی سطح آگاهی آنها را کاهش می‌دهد.

23-عدم فراهم نکردن زمینه‌های مساعد جهت تقویت استعداد نویسندگی دانش آموزان.

24-عدم آموختن کلمات هم خانواده،متشابه و متضاد و افزایش لغات آن ها.

25- عدم آشنایی دانش‌آموز با چگونگی شروع انشاء .

26- ضعف درشناختن حروف،جمله نویسی، روخوانی فارسی در مشکل انشاءنویسی تأثیر دارد.

27-عدم توانایی در ترکیب کلمات و بیان احساس فکر.

28- عدم آشنايي دانش آموزان با طرز و چگونگي انشاء.

29- دانش آموزان نمي دانند كه در مورد چه بنويسند , كدام موضوعات و مطالب در نوشتن آنها كمك خواهد كرد.

30- انشاء در سر كلاس نوشته نمي شود.

31- عدم علاقه و رغبت آموزگاران و همچنين عدم آشنايي با قواعد موضوعات مناسب هر پايه مطابق با اصول روان شناسي و...

32- تقويت نكردن مهارت گوش دادن دانش آموزان به انشاهاي خوانده شده در كلاس درس.

33- عـدم فضـاي آزاد , و فضـاي پـرسـش و پـاسـخ و نقـد و بـررسـي نوشته هاي دانش آموزان در كلاس .

34- مناسب نبودن موضوعات انتخاب شده با توجه به گروه سني و همچنين تكراري بودن موضوعات.

35-تکلم معلمان مناطق دوزبانه به زبان محلی و بومی.

36- تعیین حجم توسط معلم برای نوشتن انشاء.

37-ضعف فرهنگ مطالعه.

38-جایگاه نداشتن فرهنگ انتقاد و رواج فرهنگ تملّق.

39- فرهنگ جرأت نداشتن واتکاء به خانواده برای ابراز ایده ها و ...

40-عدم وجود تشویق کارساز و مناسب.

41- ارزش نگذاشتن به نوشته های ابتدایی.

42-کم سوادی و بی سوادی برخی از والدین.

43-همکاری نامناسب خانواده ها.

44-عدم وجود استاندارهاو ارزیابی دقیق از درس انشاء .

45-ذاتی و ارثی پنداشتن امر خلاقیت و ابداع.

46-مشخص نبودن جایگاه درس انشا در برنامه ی درسی ودراختیار گرفتن زمان آن برای تکمیل دروس دیگر.. 

47-عدم بیان اهمّیّت درس انشاء توسّط معلّمین.

48-سرخوردگی دانش آموزازنمرات انشاء .

49- عدم استفاده از وسايل كمك آموزشي مثل فيلم و تصوير و عدم تنوع ساعتهاي انشاء.

50- ترس ازغلط نوشتن و انتقاد نسبت به گفته ها و نوشته هايش .
51-واهمه از اظهار نظر در جمع .
52-نداشتن اعنماد به نفس. 

53-عدم توسعه کتابخانه دبستان و کلاس.
54-برنامه ريزي نادرست در ساختار آموزشي.
55-نداشتن عادت مستمر به نوشتن. 
56-عدم تخصص بعضي معلمان انشاء.

57-عدم شرکت دادن بچه‌ها در مجالس عمومی،سخنرانی،نماز جمعه،گردش ها و بادیدهای علمی سطح آگاهی آن ها را کاهش می‌دهد.

58-فراهم نکردن زمینه‌های مساعد و واقعی برای مجبورشدن به نوشتن مانند شرکت در تهیه روزنامه‌دیواری،نوشتن نامه و ...

59-کافی نبودن گنجینه لغات کودکان.

60-عدم آشنایی باروش هاو سبک  های انشاء نویسی و الگوی خاص که بهترین نمونه‌ همان متون دروس کتابهای فارسی است. 

((برخی ازراهکارهای کمک کننده به رفع مشکلات انشاءنویسی))

1-افزايش حوزه واژگان دانش آموزان با استفاده از بازي های كلاسی .

2- تقويت مهارت جمله سازي.

3-موضوع مناسبی برای انشا انتخاب شود.

4-نوشتن انشاء در كلاس درس.

5-نوشتن انشاء بصورت گروهی توسط دانش آموزان.

6- آموزش نقد صحيح انشاء توسط معلم .

7-تهیه روزنامه دیواری،و لوحه‌های مختلف کمک مؤثری به انشاء نویسی دانش‌آموزان می‌کند.

8-نوشتن انشاء در مورد یک تصویر خاص، هم به حل مشکل انشاء نویسی کمک می کند.

9- تکمیل کرد ن داستان های نيمه تمام.

10-ارتباط دادن درس انشا با ساير دروس .

11-معلم نیز به همراه دانش آموزان انشا بنویسد.ولی در آخر کار انشا خود را بخواند تا اعتماد به نفس دانش آموزان کاهش پیدا نکند.

12-انشا ی شفاهی می تواند به خلاقیت کودکان کمک کند.

13-داستان سازی توسط کودکان، بطوری که هر دانش آموزان به نوبت چند جمله ی داستان را ادامه بدهند و آن را کامل کنند.

14-تشویق دانش آموزان به مطالعه و کتاب خوانی .

15-اجرای نمایش های عروسکی در کلاس.

16- آموزش سمبل ها و نمادها .

17-استفاده از روش بحث وگفتگو در همه دروس .

18-جهت تشویق دانش آموزان به آنان کتاب جایزه بدهیم.

19-تصاویر مناسبی انتخاب کرده ودر مورد آن در کلاس درس بحث وگفت وگو کنیم.

20- شعر را به زبان ساده بنویسد.

21- انشاء می تواند بصورت سخنرانی هم باشد وچند نفر راجع به یک موضوع بحث کنند.

22-در پایه های پایین تر از مطالب محسوس استفاده شود و در پایه های بالاتر به موضوعات اخلاقی ،ادبی، فلسفی و... بیشتر پرداخته شود.

23-خلاصه نویسی مطالب روشی بسیار موثر است.

24-داستان نویسی با کلمات مرتبط.

25-ادامه دادن متن بصورت داستانی.

26-نوشتن داستان برای یک تصویرمثلابرای یک نقّاشی.

27-جایگزینی کلمه به جای کلمات یک متن و بازنویسی متن مورد نظر.

28-آشنایی فراگیران با انواع سبک ادبی.

29-آموزش نامه نگاری به فراگیران.

30-آموزش انواع مکالمات شفاهی به فراگیران.

31-تعریف معیارهای مناسب برای ارزشیابی.

32-نوشتن یک متن ساده نمایشنامه توسط فراگیران و اجرای آن در زنگ هنر.

33-ساعات درس انشا ءدر برنامه هفتگی مدارس افزایش یابد.

34-آموزگاران شرکت در دوره های کارآموزی و تقویت بنیه علمی در زمینه نگارش و دستور زبان فارسی تشویق شوند.

35-تشویق بیشتر و دادن اختیار به مدیران و دبیران تا در صورت احساس ضعف درس انشاء کلاس تقویتی تشکیل بدهند.

36-برگزاری مسابقات نوشتاری در مدارس و تشویق دانش آموزان برای شرکت در این مسابقات.

37-نوشتن انشاء در کلاس صورت حتی اگر ۳ الی ۴ سطر هم باشد.

38-بعد از نوشتن انشا ء، یکی یکی از دانش آموزان بخواهیم تا انشای خود را بخوانند.

39-چون پرورش تخیل در کودکان خیلی قوی است و به داستان های خیالی و فضایی علاقه فراوان دارند بنابراین سعی شود موضوعات انشاء به صورت داستانی انتخاب شود.

40- برای دانش آموزان قصه ای بخوانیم بعد از آنها بخواهیم خود را به جای یکی از شخصیت های قصه قرار دهند و برای ما قصه شنیده را خلاصه نویسی نمایند.

41-تمامی موضوعات فصل ها را می توانیم در قالب داستان و به زبان بسیار ساده و کودکانه شروع و ادامه دهیم.

42- استفاده از موضوع های واگرا.

43- تلفیق درس انشا با سایر دروس .

44-حس گیری(ایجاد حس نوشتن کمک به تصویر سازی ذهنی دانش آموزبا کمک پخش صدا ی :موزیک ،حیوانات، باد ،باران و......)

45-داستان سازی بدون آمادگی قبلی به طوری که هر دانش آموز بتواند به نوبت چند جمله ی داستان را ادامه بدهد.

46-استفاده از عروسک های دستی واجرای نمایش های عروسکی در کلاس.

47-استفاده از روش بحث وگفتگو در سایر دروس (هدیه ها ،بخوانیم ،تاریخ و...)می تواند سبب تقویت مهارت انشا نویسی شود.

48-تغییر « نهاد » یا « فاعل » در جمله و استفاده از محور جانشینی کلمه در جمله .

49-استفاده از محور جانشینی کلمه در جمله و تغییر « مفعول » در جمله .

50-تغییر « فعل » در جمله و استفاده از محور جانشینی کلمه در جمله .

51-پر کردن پرسش نامه : پرسشنامه ی دوره ی ابتدایی کوتاه ، و شامل نام و نام خانوادگی ، نام پدر ، نام مادر ، سن ، جنس ، تاریخ تولد ، شماره تلفن و...است.

52- بر چسب نویسی :   برچسب نویسی روش دیگری است یک معلم می تواند در کلاسهای انشاء استفاده کند ، در این قسمت از دانش آموزان خواسته می شود برای اشیای متعلق به خود یا اشیای متعلق به کلاس ، برچسب هایی تهیه و روی آن ها نصب کنند 0

53-علامت نویسی : در این تمرین از دانش آموزان می خواهیم جمله ی کوتاهی را که خود بیان کرده اند ، روی کارتی بنویسند و در محل مناسبی نصب کنند مانند به گل ها دست نزنید کلاس را تمیز نگه دارید.

54- جانشین سازی ضمایر و اسامی .

55-بسط جملات : جمله کوتاهی در اختیار دانش آموزان قرار می دهیم و از آنان می خواهیم آن را بسط دهند .

56-دوباره سازی جمله : جمله ای روی تخته می نویسیم و ازدانش آموزان می خواهیم آن رابا کلمات دیگری دوباره سازی کنند .

57-مقایسه کلمات باهم : کلماتی را روی تخته می نویسیم و از دانش آموزان می خواهیم آنها را باهم مقایسه کنند و جملاتی دوباره آنها بنویسند .

58-دستورالعمل نویسی : از دانش آموزی که بادبادک یا عروسکی درست کرده است ، می خواهیم دستورالعمل کار خود را بنویسد و آن را در کلاس بخواند .

59-درست کردن کارتهای تبریک ابتکاری : به مناسبت اعیاد و جشن های گوناگون از دانش آموزان می خواهیم.

60-استدلال : برای اینکه کودکان را وادار به استدلال کنیم ، سؤالاتی مطرح می کنیم و از آنان می خواهیم به آنها جواب دهند.

61-نامه نویسی : نامه هایی که دانش آموزان در دوره ابتدایی می نویسند باید کوتاه باشد.

62- ساخت کیسه ی جادویی وقراردادن اشیا مختلف ازجمله ساعت،کاغذ، سوزن، مداد و...که دانش آموز با انتخاب وسیله ی مورد نظر به طور تصادفی باید در مورد آن چند جمله بنویسند. 

63-جمع آوری ضرب المثل ها و کلام های شیرین گذشتگان.

64-استفاده از انشای خورشیدی.

65-نوشتن خاطرات روزانه وتوصیف محیط اطراف با زبان ساده.

66-بهتر است در جلسه هاي اول انشا هر ساعت يك قطعه خوب ادبي در كلاس خوانده شود كه داراي پيام و انديشه اي باشد..

67-هر چند وقت يكبار سبك و شيوه نامه هاي انشاء نویسی به آنها آموزش دهيم.

68-در پايان اينكه به دانش آموزان ياد دهيم كه هر اندازه مي توانند، بيشتر و دقيقتر بينديشند چون همان اندازه نوشته آنان پسنديده تر خواهد بود و ساده و روان بنويسند زيرا هر چه تفكر آنان منطقي تر و منظم تر باشد، انشاي مورد نظر برجسته تر خواهد شد.

69-مطالعه والدين در منزل موجب تشويق فرزندان به اين امر مي گردد و اهميت مطالعه را برايش بيشتر آشكار مي سازد.

70- برگزاری  نمایشگاه ها ومسابقات جذاب کلاسی ومدرسه ای برای انشاء نویسی.

منبع :مجموعه تجارب وبحث های همکاران دوره ابتدایی